 KÖPRÜLÜ
BELDESİNİ TARİHÇESİ
Beldemizin tarihçesi ve kuruluşu hakkında kesin bilgilere sahip değiliz. Bu
hususta yapılmış bir çalışma maalesef mevcut değildir. Beldemizdeki kalıntılar,
rivayetler ve halen sakin bulunan ailelerin geliş ve yerleşme tarihleri daha
doğrusu nesillerine baktığımızda kasabanın 18. asrın sonlarında kurulduğunu
söyleyebiliriz. Yani 1780-90 yıllarda Köprülü Beldesi kurulmuştur. Ancak daha
eskiden burada yerleşimler olduğuna ilişkin kalıntılar ve izler bulunmaktadır.
Önceki kalıntıların kimlere ve hangi döneme ait olduğu hakkında elimizde bir
veri mevcut değildir.
18.asrın sonralarında Köprülü Beldesi Korevenk veya Kuruhevenk ismiyle şimdi
Eski Köy dediğimiz mevkide kurulmuştur. Eskiköyden köyün bulunduğu şimdiki
yerine taşınma ise 19. asrın sonlarında olmuştur. Muhtemelen 1877-78 Osmanlı Rus
Harbiden (93 Harbi) sonra bugün Yukarı Mahalle dediğimiz yere taşınmıştır.
Köprülü Beldesinin bilinen ilk sakinleri ÇAM ailesinin dedeleri olan Kerim Ağa
gil olduğu rivayet edilmektedir. 18. asrın sonları ile 19 asrın başlarında
çeşitli aileleler buraya gelmiş, Kerim Ağanında destek ve yardımları bir araya
gelip Köprülüyü -o zamanki ismi ile Korevenk Köyünü- kurmuşlardır.
Köprülü Kasabasının bulunduğu yöre Sultan Alpaslan’ın 1064’de Ani ve civarın
fethi ile Selçuklu topraklarına katılmıştır. 1230 yılında Moğol işgaline
uğramış. 1534’de Kanuni Sultan Süleyman’ın İran seferi sırasında Osmanlı
topraklarına katılmıştır. 1828-1829 Osmanlı-Rus Harbinde ilk defa Rus işgaline
uğramıştır. Ruslar savaştan sonra yapılan anlaşma ile buralardan çekilmişlerdir.
Ancak feci ve yöre ve devleti ali için tam bir felaketle sonuçlanan 1877-78
Osmanlı-Rus Savaşında (93 Harbi) Rus işgaline uğramıştır. 1878 Ayestefanos ve
sonrasında imzalanan Berlin Anlaşması ile yöre Rusya’ya terk edilmiştir. Rus
işgaline direnenler bir şekilde ya ber taraf edilmiş veya Sibirya’ya sürgün
edilmiştir. Bu dönemde Hasan isimli ve Soro lakaplı Köprülülü (Karakılıçların
dedesi) Rus işgaline tepki olarak dağlara çıkmış ve uzun süre çetesi ile
Ruslar’la mücadele etmiştir. Bu kahraman şahıs I. Dünya savaşından kısa bir süre
önce bir arkadaşını ihaneti ile yakalanmış ve Rusya ile Osmanlı Devleti
arasındaki suçluları iadesi anlaşması gereğince Rusya’ya teslim edilmiştir.
Ruslar tarafından Kars Kalesindeki zindanlara atılmış ve akıbeti hakkında bir
bilgi alınmamıştır. Hasan’ı (Soroyu) daha öncede yakalamayan Ruslar kardeşleri
ve oğullarını ceza olarak Sibirya’ya götürmüşlerdir. Gidenlerin hepsi sağsalım
dönmeyi başarmıştır.
1915 yılında yapılan 90.000 Mehmetçiğin soğuğa yenik düştüğü başarısız Sarıkamış
haraketi kurtuluş ümitlerini başka bahara bırakmıştır. 1917 yılında imzalanan
Brest-Litowsk Anlaşması ile yöre tekrar anavatana bağlanmıştır. Ancak bu durum
kısa sürmüş kısa sürmüş 1 yıl sonra imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması ile
Kafkasya’daki Osmanlı Ordularının silah bırakması Ermenilerin meydana çıkmasına
neden olmuştur. Yöre tarihin en karanlık ve acı günleri 1918-1920 arasındaki
dönemdir. Yaşlılarımızın “Kaç ha Kaç veya Kaçakaçlık Dönemi” dedikleri bu
dönemde Ermeni kuvvetleri ve çeteleri katliama ve mezalime başlamışlardır.
Köprülü Ermenilere direnmiştir. Özellikle arazisini Ormanlık olması nedeniyle
Ermeni saldırılarında çocukları ve kadınları Ormanlarda saklayıp çete savunması
yapmıştır. Korevenkli Hemo'nın torunları Sado'nın oğulları Heqo ve Georo ile
Memi'nın oğlu Çerkez Turkeşende pusuya düşürülerek katledilmişlerdir. mezarları
ise Köprülü Beldesi Merkez Mezarlığında yan yana defin edilmişlerdir. Ermeniler
boş köyü bir iki kez yakmışlardır. Kars ve Ardahan’da Kongrelere yapılmış ve 5
Kasım 1918 DE Kars İslam Şurası tarafından bir Milli bir hükümet kurulmuş ve
milis gücü oluşturulmuştur.
Kars'ta kurulan bu hükümet Sancak ve ilçe teşkilatlarını kurduklarında Merdinik
Sancağını şimdi Köprülü Beldesi Mahallesi olan Dedeşen'de kurmuşlardır. Yani
Türkiye'de kurulan ilk hükümet sancaklarından biri Merdinik Sancağı Köprülü
Beldesi sınırları içerisinde kurulmuştur. 30 Ekim 1920'de General Kazım
KARABEKİR Buradaki tüm yabancı kuvvetleri yenmiş Moskova-Kars Antlaşması ile
bölge Türkiye sınırlarına dahil olmuştur. Bu sebeble şimdi Ardahan-Erzurum
sınırınıbelirleyen Köprülü Beldesi o dönemlerdeki tüm antlaşmalarda da
Kars-Erzurum yada Türkiye-Rusya sınırını belirlemekte idi Köprülü Beldesinde
köprübaşı denilen yerden beldenin kuzeyi istikametine giden bir tünelin
bulunduğu bilinmektedir. Fakat bu tunelin kimler ve ne amaçla açıldığı
bilinmemektedir.Rus işgalinin sona ermesi ile 1962 yılına kadar Köprülü Korevenk
adıyla anılmıştır.1962 yılında birçok yerleşim yerlerinin isimleri değiştirilmiş
Korevenk'de, köyün ortasından geçen derenin üzeride bulunan tahta köprüden
dolayı Köprülü adını almıştır. 1972'de Belediyenın gelmesi ile Belde statüsünü
kazanarak Köprülü Beldesi olarak Göle'nin tek beldesi konumundadır. 1974 yılında
Beldeye Ortaokul açılmıştır. 1995 yılında ise lise açılmıştır. .
DEMOGRAFİK YAPI
Köprülü Kasabası zamanla büyümüş ve çeşitli ailelerin toplandığı, yerleştiği bir
büyük bir köy haline gelmiştir. Bu toplanmada ve kaynaşmada muhtemelen çevredeki
bir çok köyün Ermeni köyü olması ve 93 Harbinin büyük etkisi olduğu açıktır.
Yaşanan savaş, Ermeni saldırıları bu aileleri kaynaştırmıştır. Kendi aralarında
bazen sorunlar ve çatışmalar yaşamışlarsa da bunu büyük ve uzun kan davalarına
çevirmeden sulh içinde yaşamayı başarmışlardır.
Köprülü Kasabası esasında farklı etnik kökenden oluşan ailelerden meydana
gelmiştir. Köyün ilk sakini olan Kerim Ağa ve ailesini bilindiği kadarı ile Kürt
(Kurmanç) kökenlidir. Belde şuan bulunan aileler Hamitoğulları (Hemolar),
Özyıldırımlar (Hüsnolar), Karahasanlar (Polatlar), Purtolar (Irmak, Uzakdağ),
Bekiler (Çakmakçılar), Kavak ve Değirmenciler, Karakuşlar, Sütler, Oğuzlar ve
Topçulardır.
erkan özçelik
Kaynak: www.koprulurehberi.com
Komşuları
Köprülü Belde'si Doğusunda Serinçayır (Çölpenek), Samandöken(Sinot), Batısında Durançam (Hımiskar), Günorta(Kızılkilise) Kuzeyinde Kuzupınarı (Komık) ve Olur'un Aşağıkaracasu (Aşağıpenesyert) Yukarıkaracasu (Yukarıpenesyert) Köyleri, Güneyinde Şnkaya Yoğurtçular (Tetirkoş) köyleri ile sınırları mevcuttur.
Nüfusu
Köprülü Beldesi resmi nüfus sayımlarına göre; 1960'da-1945,
1965'de-2050,
1980'de-2660,
1985'de-2247,
1990'da-1434,
1997'de-2021,
2000'de-1649 olarak resmi kayıtlarda mevcuttur. Ancak 1980'li yıllarda başlayan yoğun göç fırtınasında Köprülü Beldesinde nüfusunun yaklaşık dört mislisi beldeyi terk ederek başta İstanbul'a ve diğer şehirlere yerleşmiştir.
Şu köprülü beldesi yakın iki köyün birleşmesi ile yaklaşık 4.000 nüfuslu şirin
belde konumundadır. Göç edenler ile birlikte toplam nufuzu 10.000'i geçmektedi
Ulaşım
Köprülü Beldesi'nin Göle'ye olan uzaklığı 25 km.dir.Ulaşım stabilize yoldan sağlanmaktadır. Bölgenin tek ulaşım araçları motorlu taşıtlardır. şehirleraraı ulaşım Göle ilçesinden şehirlerarası Otobüs firmalarına aktarım yapılarak sağanmaktadır. Uçakla gidilebilmesi için Erzurum ve Kars Havalimanlar?ndan Göle den bağlantılı servisler mevcuttur.
Sağlık
Köprülü Beldesinde Sağlık Ocağı mevcuttur.
Eğitim
Köprülü Beldesinde ilköğretim Okulu, Çok Programli Lise, bulunmaktadir.Köprülü Beldesinde ilköğretim Okulu,1930 yılında Cami Medresesinde 3 sınıflı olarak açılmıştır.1933'de 5 sınıflı ilkokul 1974'de Orta okul açılmıştır.1996'da Çok Programlı Lise açılmıştır.
Geçim
Köprülü Beldesinde geçim tarım ve hayvancılık ile sağlanmaktadır Beldede her cumartesi günleri köy meydanında hayvan pazarı ve alışveriş pazarı kurulmaktadır. Bu sebeple her cumartesi Köprülüde ticaretin yanı sıra alışveriş için gelen insanlarla dolup taşmaktadır.
İklim
Köprülü Beldesinde iklim, yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlı geçer.
Kar kalınlığı kışları yüksek yerlerde 1-2 m'ye çıkmaktadır. Nisan ayı ile birlikte karlar erir ve bahar havası görülmeye başlar. Sıcaklık Temmuz ve Ağustos aylarında en yüksek seviyeye ulaşır.
Genellikle Kasım ayı sonlarına doğru sıcaklıklar düşmeye başar. Dağlarda ilk kar ise Aralık ayında kimi yerlerde Kasım ayında düşmeye başlar. Kış, Ocak ayında bütün şiddeti ile hissedilir ve bu durum Mart sonuna kadar sürer. Beldede "Mart kapıda baktırıı, kazma kürek yaktırır" deyimi Mart ayının sıkıntılı bir ay ve çok sert geçtiğini dile getirir. Baharın başlangıcı Nisan ayıdır.Mayıs'tan itibaren havalar ısınmaya başlar Temmuz ayında sıcaklıklar maksimum seviyeye ulaşır. Kasım'da ise sıcaklıklar düşer, sonbaharda ilkbahar gibi ılık geçer.
erkan özçelik
www.koprulurehberi.com
|
